Ocena: 4.4 / 5.0

Żylaki nóg, czyli żylaki kończyn dolnych (z łac. varices extremitatum inferiorum) są jednym z najczęściej występujących u ludzi zespołem chorobowym. Żylaki towarzyszą naszej populacji od zawsze. Przyjęta przez człowieka przed 1,5 mln lat postawa homo erectus (tzw. człowiek wyprostowany) stworzyła warunki utrudniające powrót krwi żylnej z kończyn dolnych.

Żylaki są schorzeniem nie tylko mało estetycznym, ale powodują dolegliwości obniżające jakość życia i mogą prowadzić do groźnych powikłań.

Czym są żylaki i kiedy mówimy o chorobie żylakowej

Żylaki są to widoczne, trwałe, odcinkowe rozszerzenia żył układu powierzchniowego. O chorobie żylakowej (przewlekłej niewydolności żylnej) mówimy wtedy, kiedy żyły są zmienione patologicznie na długich odcinkach, obejmując niekiedy całą kończynę. Choroba żylakowa wiąże się z dolegliwościami takimi jak: bóle, kurcze, uczucia ciężkości, obrzęki nóg, a także zmiany skórne.

Przyczyny choroby żylakowej

Istnieją dwie zasadnicze przyczyny:

  • osłabienie ściany naczyniowej,
  • wzrost ciśnienia krwi żylnej.

Bardzo często obie grupy czynników występują jednocześnie.

Skłonności dziedziczne są niewątpliwe. 70% chorych na żylaki potwierdza ich rodzinny charakter. Często matki i córki mają żylaki w tym samym wieku, o bardzo podobnym charakterze i umiejscowieniu. Za wspólnym dziedzicznym tłem osłabienia ściany żylnej przemawiają m.in. fakty występowania u chorych z żylakami kończyn dolnych, żylakowatych rozszerzeń splotów odbytniczych (choroba hemoroidalna), powrózka nasiennego oraz przepuklin i płaskostopia.

Od dawna wiadomo, że charakter pracy zwiększa częstotliwość występowania żylaków i choroby żylakowej. Praca w pozycji stojącej lub długotrwale siedząca ogranicza działanie pompy mięśniowej, co powoduje zaleganie krwi w kończynach. Żylaki występują częściej u ludzi wykonujących ciężką pracę fizyczną, zwłaszcza związaną z krótkotrwałym, często powtarzalnym wysiłkiem fizycznym, np. u ciężarowców, zapaśników, pracowników przeładunkowych, ale również u ekspedientek, fryzjerek i innych osób wykonujących prace związane z długotrwałym staniem. Niska aktywność ruchowa w życiu codziennym, otyłość, sposób odpoczywania, siedzenie z podwiniętymi kończynami lub popularne „siedzenie na nodze” – to również czynniki utrudniające odpływ krwi z kończyn. Z otyłością związane jest stałe przeciążenie goleni i stóp w czasie chodzenia i stania, a także zwiększona objętość zalegającej krwi. Ważnym, choć niedocenianym czynnikiem jest obuwie. Chodzenie na wysokich obcasach zmienia całkowicie biomechanikę chodu tzn. normalnego na „chód ptasi”, w którym ograniczona jest praca mięśni łydki.

CIĄŻA I PORÓD

U kobiet rodzących po raz pierwszy żylaki można stwierdzić w 20-25 %, zaś u rodzących po raz trzeci dwukrotnie częściej. Wpływ czynników hormonalnych na częstość występowania żylaków potwierdza fakt 5-krotnie częstszego występowania żylaków u kobiet. Antykoncepcja hormonalna i substytucja hormonalna mogą zwiększać częstość występowania choroby żylakowej. Dlatego też przed zastosowaniem preparatów hormonalnych, należy poinformować lekarza o występowaniu żylaków i dolegliwości związanych z niewydolnością żylną, takich jak: obrzęki wieczorne, kurcze łydek i uczucie ciężkości nóg. Choroby przewlekłe narządu rodnego – stany zapalne, guzy nowotworowe (łagodne i złośliwe), często współistnieją z żylakami. Dlatego każda chora kobieta z żylakami powinna być kontrolowana również przez ginekologa.

RODZAJE ŻYLAKÓW

  • teleangiktazje i żylaki siatkowate (tzw. pajączki)  – są często pierwszym objawem pojawiającej się choroby,
  • niewydolność głównych żył układu powierzchniowego (najczęściej żyły odpiszczelowej),
  • duże żylaki bez niewydolności głównych żył powierzchniowych,
  • zespoły mieszane.

Objawy niewydolności żylnej:

Wczesne

  • uczucie ciężkości nóg,
  • bóle nóg i obrzęki wieczorne,
  • kurcze łydek,
  • świąd skóry,
  • siateczka popękanych żyłek na skórze (corona phlebectatica),
  • widoczne żylaki.

Zaawansowane

  • duże żylaki,
  • obrzęki,
  • zmiany skórne wypryskowe i zapalne,
  • przebarwienia,
  • zmiany zapalne i zakrzepowe,
  • owrzodzenie goleni.

Najgroźniejsze powikłania:

Ogólne : choroba zakrzepowo – zatorowa, zator tętnicy płucnej,

Miejscowe: pęknięcie żylaka, krwotok.

ZAPOBIEGANIE

  • Wybór odpowiedniej pracy dla ludzi obciążonych dziedzicznie i z objawami wczesnymi,
  • Właściwa aktywność ruchowa,
  • Unikanie stojącego i siedzącego bezruchu,
  • Częsta zmiana pozycji ciała i kończyn dolnych,
  • Półgodzinny spacer 2-3 razy w tygodniu (a najlepiej codziennie),
  • Pływanie, gra w tenisa, bieganie, umiarkowana jazda na rowerze,
  • Ograniczenie sportów siłowych, sportów walki i innych ćwiczeń wykonywanych na bezdechu,
  • Gimnastyka ud, łydek i stóp (najlepiej codziennie),
  • Utrzymanie prawidłowej, należnej masy ciała,
  • Odpowiednie obuwie – prawidłowa wysokość obcasa,
  • Właściwy ubiór – nieuciskające skarpetki, pończochy, unikanie bardzo obcisłych spodni, gorsetów itp.,
  • Ograniczenie gorących kąpieli w wannie na korzyść chłodnych kąpieli pod prysznicem.
  • Ostrożne korzystanie z kąpieli słonecznych (w tym tzw. łóżek opalających),
  • W czasie wypoczynku i snu leżenie z nieco uniesionymi kończynami, lekko zgiętymi w stawach kolanowych,
  • Systematyczna kontrola ginekologiczna,
  • Leczenie hormonalne uwzględniające nie tylko korzyści, ale wskazania i ograniczenia.

LECZENIE ŻYLAKÓW

Leczenie choroby żylakowej polega na usunięciu żylaków oraz przyczyn ich powstawania. Istotnym elementem jest poprawa wyglądu kończyny (dobry efekt kosmetyczny), jednak nie może on ograniczać skuteczności leczenia i być jego jedynym celem. Powodzenie leczenia zależy od: zastosowania właściwej metody dla danego typu żylaków, konkretnego chorego i jego oczekiwań. Istnieje kilka sposobów leczenia choroby żylakowej. Metody radykalne (chirurgiczne), obliteracja niewydolnych żylaków (tzw. skleroterapia), terapia uciskowa (czynna i bierna) oraz farmakoterapia. Każdy ze sposobów ma określoną skuteczność, zalety, ograniczenia i niedogodności. Nie wolno ich rozpatrywać konkurencyjnie, metody te powinny się uzupełniać.

1. Leczenie operacyjne

Klasyczna operacja polega na przecięciu ujścia żyły odpiszczelowej, usunięciu żylaków i przecięciu lub podwiązaniu niewydolnych żył przeszywających. W ostatnich latach postępowanie chirurgiczne dąży do jak najmniejszej inwazyjności. Wprowadzono metodę usuwania żylaków za pomocą fal radiowych w szpitalu ETER-MED.

2. Skleroterapia (obliteracja)

Nie wiadomo jak dawno zauważono, że po przebytym zapaleniu żylaków, zmniejszają one lub nawet całkowicie znikają wskutek zarastania światła. Naturalnie powstał więc pomysł wywoływania kontrolowanego jałowego zapalenia żylaków przez wstrzyknięcie do ich wnętrza różnego rodzaju środków drażniących miejscowo. Współcześnie skleroterapia jest wykonywana pod kontrolą USG, a wstrzykiwany roztwór ma formę pianki. Najczęściej sposób ten jest wykorzystywany w usuwaniu początkowych zmian żylnych, tzw. „pajączków”, czyli teleangiektazji lub pojedynczych żylaków (średnich i małych). Skleroterapia (obliteracja) jest dostępna w Centrum Zdrowia ETER-MED.

3. Terapia uciskowa (kompresjoterapia)

Opaska uciskowa i pończochy (rajstopy, podkolanówki) nie są alternatywą leczenia radykalnego. Głównie ich zastosowanie to okres ciąży, połogu i karmienia u chorej z dużymi żylakami, konieczność odłożenia operacji, okresy po operacji żylaków i po leczeniu obliteracyjnym, a także stany przewlekłej niewydolności żylnej, nie kwalifikującej się do leczenia operacyjnego. Kompresjoterapia jest dostepna w Centrum Zdrowia ETER-MED.

4. Farmakoterapia

W życiu codziennym spotykamy dwa przeciwstawne poglądy dotyczące farmakoterapii choroby żylakowej. Jeden mówi o tym, że tabletki nic nie dają, ponieważ po ich stosowaniu żylaki nie znikają. Drugi natomiast mówi o ich korzystnym wpływie na przepływ żylny, szczególnie w mikrokrążeniu. Słuszne są oba. Żylaków i ich powikłań nie usunie żadna tabletka. Stosowanie flawonoidów czy innych leków ma ważne i istotne działanie wspomagające leczenie (jak i zapobiegawcze) wszystkich stanów zapalnych w układzie żylnym, w okresie pooperacyjnym, w obrzękach pourazowych, w innych stanach przewlekłych, a zwłaszcza przy nasileniu dolegliwości w okresie letnim. Celowe jest ich stosowanie zapobiegawcze w celu zmniejszeniu objawów przemijającej niewydolności żylnej występującej przy długich lotach pasażerskich. Flawonoidy, oddziaływując przed wszystkim na mikrokrążenie, poprawiają przepływ żylny, zmniejszają obrzęki i inne dolegliwości związane z chorobą żylakową (ból, kurcze mięśniowe, uczucie ciężkości nóg, dyskomfort). Najlepiej udowodnionym naukowo jest korzystny wpływ flawonoidów w formie zmikronizowanej. Farmakoterapia ma także szerokie zastosowanie, kiedy leczenie chirurgiczne żylaków musi być odroczone lub nie może być w ogóle wykonywane, np. z powodu ciężkich chorób współistniejących.

Centrum Zdrowia ETER-MED oferuje kompleksową pomoc dla osób zmagających się z żylakami. Wizytę należy rozpocząć od Poradni Chirurgii Naczyniowej ETER-MED.  Tam po specjalistycznej konsultacji zostaniecie Państwo zakwalifikowani do jednego z rodzajów leczenia lub zostaniecie skierowani do dalszej diagnostyki żył, za pomocą bardzo nowoczesnego aparatu. Badanie USG doppler może być wykonane przez chirurga naczyniowego za dodatkową odpłatnością. W ETER-MED dostępne są: krioterapia, skleroterapia (obliteracja), zabieg usuwania żylaków EVRF (wewnątrznaczyniowe leczenie falami radiowymi).

Porady dla osób mających żylaki:

  1. Unikaj temperatur powyżej 28°C, nie opalaj się, zrezygnuj z sauny, nie używaj termoforu, nie kąp się w gorącej wodzie
  2. Unikaj pozostawania w pozycji stojącej lub siedzącej dłużej niż przez godzinę. Nie zakładaj nogi na nogę. Jeśli jest to konieczne, rób sobie przerwy – przejdź parę kroków, stań na palcach.
  3. Unikaj czynności związanych z dużym wysiłkiem fizycznym i przeciążeniami (także sportów siłowych).
  4. Jeśli masz obrzęki nóg, umieść koniec łóżka na podwyższeniu, tak aby w nocy nogi spoczywały wyżej niż reszta ciała. Niekorzystne jest podkładanie poduszki jedynie pod stopy, gdyż wtedy kolana są zbytnio wyprostowane.
  5. Spłukuj nogi, przede wszystkim stopy i podudzia, przynajmniej dwa razy dziennie zimnym prysznicem. Woda nie powinna być lodowata, tylko przyjemnie chłodna (16-18C). Powinno to trwać 5-10 minut. Jeśli cierpisz na choroby serca lub stawów zachowaj ostrożność i skontaktuj się najpierw z lekarzem.
  6. Nadwaga i żylaki zwiększają ryzyko powstania zakrzepów!
  7. Uprawiaj sporty takie jak: biegi, pływanie, jazda na rowerze. Unikaj zaś sportów związanych z wysokim ryzykiem urazów, np. piłka nożna albo z gwałtownymi ruchami, np. squash, tenis.
  8. Szybki marsz wzmacnia mięśnie łydek i usprawnia przepływ krwi w żyłach.
  9. Jeśli pojawią się dolegliwości, a zwłaszcza uporczywe bóle nóg (trwające dłużej niż 2 dni), przedłużający się kaszel, duszności, zawroty głowy, natychmiast szukaj porady dobrego lekarza .
  10. Spożywaj wystarczająco dużo płynów, zwłaszcza w okresie letnim (przynajmniej 2 litry na dobę).
  11. Noś właściwie dopasowane obuwie na możliwie niskim obcasie. Obcasy wyższe niż 6-8 cm są zdecydowanie przeciwwskazane. Chodzenie boso jest bardzo zdrowe.
  12. Zbyt obcisłe ubranie może hamować przepływ krwi w żyłach.
  13. Doustne środki antykoncepcyjne stosuj tylko po uprzedniej konsultacji i pod stałą kontrolą ginekologa.
  14. Codziennie rano i wieczorem mierz obwód nogi nad kostką i w łydce, notuj zależność wielkości obrzęków od pogody i wykonywanych czynności.